آشنایی با سیستم الکتریکی موتور دیزل

آشنایی با سیستم الکتریکی موتور دیزل

وظیفه سیستم الکتریکی موتور تامین برق مورد نیاز بوده و شامل مجموعه‌های آلترناتور (دینام) رگولاتور ولتاژ (آفتامات یا تنظیم کننده ولتاژ)، باتری و استارتر می‌باشد.

انواع، وظایف و سرویس و نگهداری مجموعه‌های فعال در سیستم الکتریکی موتور دیزل و توضیحاتی پیرامون این اجزاء مواردی است که در این مقاله تلاش داریم به زبانی ساده به آن‌ها اشاره کنیم.

  • اجزاء و وظایف:

۱.آلترناتور (دینام):

آلترناتورها در سیستم جریان متناوب AC عمل کرده و حتی در زمانی که موتور در دور آرام می‌چرخد به عمل شارژ کردن باطری ادامه می‌دهند.

۲. رگولاتور ولتاژ:

عمل رگولاتور ولتاژ در سیستم الکتریکی موتور دیزل، کنترل جریان خروجی باطری می‌باشد. به صورتیکه از شارژ بیش از حد و تخلیه بیش از حد باطری جلوگیری کند. از آنجایی که ولتاژ خروجی در سیستم الکتریکی آلترناتور – باطری با سرعت چرخش آلترناتور تغییر می‌کند، بنابراین برای کنترل ولتاژ خروجی، رگلاتور ولتاژ مورد نیاز است.

این وسیله در زمانی که سرعت چرخش آلترناتور بالاست از شارژ بیش از حد باتری و در زمانی که سرعت چرخش آلترناتور کم است، از سرازیر شدن جریان باطری به طرف استارتر آلترناتور جلوگیری می‌کند.

۳- باطری:

باطری‌ها به طور کلی مولدهای الکتروشیمی می‌باشند. این دستگاه‌ها در اثر فعل و انفعالات شیمیایی، انرژی شیمیایی را تبدیل به انرژی الکتریکی می‌کنند. باطری‌های امروزی شامل باطری‌های تر مانند باطری‌های اسیدی – باطری‌های قلیایی (نیکل–کادمیم) و باطری‌های خشک می‌باشند. باطری‌های اسیدی در شرایط جوی سرد مقداری کند عمل می‌کنند، ولی باطری‌های قلیایی کارایی بیشتری در دمای پایین دارند.

باطری‌ها از لحاظ کاربرد در دو نوع قرار می‌گیرند.

الف- بعنوان مولد الکتریکی مورد مصرف در وسایل خانگی مانند ساعت‌ها، لوازم صوتی و غیره و یا به عنوان نیروی محرکه و راه اندازی خودروها و حتی زیر دریایی‌ها

ب- به عنوان ذخیره اضافه تولید نیروگاه‌های برق و استفاده از آنها در ساعات پیک مصرف

برای آشنایی بیشتر با باطری‌ها و اصطلاحات رایج در این صنعت می‌توانید به مقاله مرتبط با این موضوع در اینجا مراجعه کنید.

۴- استارتر

در شروع کار موتور مخلوط سوخت و هوا و یا فشار و حرارت هوا برای شرایط احتراق مناسب نیست. بنابراین برای دستیابی به این شرایط نیاز به دستگاهی به نام استارتر در سیستم الکتریکی موتور دیزل می‌باشد تا بتواند در شروع کار، دور موتور را در موتورهای بنزینی به ۵۰ تا ۶۰ دور در دقیقه و در موتورهای دیزل به ۱۰۰ تا ۱۲۰ دور در دقیقه برساند . دستگاه استارتر شامل یک موتور الکتریکی قوی است، با جریان مستقیم و یک مکانیزم درگیر و آزاد شدن با دنده فلایول باعث به حرکت درآوردن موتور می‌گردد. مجموعه سیستم فوق به انضمام یک دستگاه قطع و وصل جریان که از باطری تغذیه می‌شود دستگاه استارتر را تشکیل می‌دهد.

 

  • سرویس و نگهداری اجزاء سیستم الکتریکی موتور دیزل:

این قسمت به تشریح برنامه‌های سرویس و نگهداری اجزاء سیستم الکتریکی موتور دیزل اختصاص دارد. برنامه به تفکیک اجزاء یاد شده و بر اساس نوع وظیفه‌ای که بر عهده دارند تقسیم بندی می‌گردد.

 

۱- باطری:

باطری‌ها آسیب پذیرترین مجموعه در سیستم الکتریکی موتورهای دیزل هستند.

اشکالاتی که ممکن است در باطری‌ها بروز نماید عبارتند از: ۱. فرسودگی کابل‌های باتری، ۲. خوردگی ترمینال‌ها، ۳. نقص در مواد آب‌بند کننده، ۴. سرریز کردن آب باطری، ۵. نشستن گرد و غبار بر روی باطری، ۶. شل بودن پیچ نگهدارنده باطری، ۷. ترک درپوش باطری، ۸. خوردگی رابط خانه‌های باطری، ۹. کمبود الکترولیت و ۱۰. ترک در پوسته باطری.

براساس اشکالات ده گانه فوق، برنامه مشروحه زیر جهت نگهداری و سرویس باطری‌ها پیشنهاد می‌گردد:

الف – برنامه‌های مربوط به جلوگیری از فرسایش غیرعادی و بروز خرابی در باطری‌ها

برای جلوگیری از بروز خرابی در باطریها و افزایش عمر مفید آنها لازم است تا فعالیت‌های زیر انجام پذیرد.

۱. ترمیم میزان کسری آب باطری:

سطح آب باطری را ضمن بازنمودن درپوش‌های باطری کنترل نمائید. میزان کسری آب باطری را تا حدود ۵/۱ سانتی‌متر بالاتر از صفحات سربی ترمیم کنید.

افزودن آب باطری (بیش از میزان ذکر شده) موجب می‌گردد تا در موقع شارژ شدن باطری، آب‌های اضافه بیرون ریخته و باطری بطور کامل شارژ نگردد. که این موضوع بر عمر مفید آن تاثیرگذار خواهد بود.

برای ترمیم از آب باطری استاندارد استفاده نمائید. در صورت عدم دسترسی به آب باطری، بصورت اضطراری می‌توانید از آب باران و یا حتی آب جوشیده و ته نشین شده استفاده نمائید . پس از اضافه نمودن آب مقطر، لازم است تا موتور مدت زمان کوتاهی با دور نسبتا زیاد کار کند. باید توجه داشت که اکنون در بازار انواع باطری‌های نیکل کادمیوم و باطری های خشک وجود دارد که نیاز به باطری‌های اسیدی را کمتر می‌کند.

۲. کنترل بازبودن سوراخ تهویه موجود بر روی درپوش‌های باطری:

سازندگان باطری سوراخ کوچکی را بر روی درپوش‌های باطری تعبیه نموده‌اند تا گازهایی که در اثر فعل و انفعالات شیمیایی در داخل باطری ایجاد میگردد، از آنجا خارج شود. در این ارتباط لازم است تا به صورت دوره‌ای باز بودن سوراخ تهویه روی درپوش‌ها مورد بازدید قرار گیرد.

۳. نظافت باطری:

باطری ماشین می‌بایست بصورت دوره‌ای نظافت و تمیز نگهداشته شود. جهت تمیز نمودن باطری، ابتدا با یک تکه پارچه آغشته به آمونیاک ضعیف یا بی کربنات سدیم آنرا کاملا تمیز نمائید، آنگاه با آب تمیز شستشو داده و در محل خود محکم نمائید و سر باطری‌ها را کمی با گریس چرب نمائید.

۴. نظافت کابل‌ها:

لازم است کابل های باطری نیز بصورت دوره‌ای مورد نظافت قرار گرفته تا از فرسوده شدن آن‌ها جلوگیری به عمل آید.

۵. کنترل محکم بودن کابل و بست:

کابل و بست هر دو قطب مثبت و منفی باطری را از نظر محکم بودن کنترل نمائید. شل بودن اتصالات موجب عدم انتقال کامل جریان برق و بروز اشکال در هنگام روشن شدن موتور می‌گردد. درصورت شل بودن، اتصالات می‌بایست به کمک آچار مناسب محکم گردند. از بکاربردن انبردست و یا ضربه زدن به اتصالات که موجب آسیب رساندن به قطب‌ها می‌شود خوداری گردد.

۶. گریس‌کاری:

برای جلوگیری از حالت خورندگی در سرقطب‌ها لازم است تا ناحیه دور قطب و بست گریس‌کاری گردد. نکته حائز اهمیت عدم قرار گرفتن گریس بین قطب و بست می‌باشد.

ب – ردیابی و اندازه گیری فرسایش و میزان خرابی:

۱. کنترل نشتی:

بدنه باطری‌ها را بصورت هفتگی از نظر وجود ترک و نشت آب باطری کنترل نمائید. در صورت وجود نشت لازم است تا در اولین زمان ممکن نسبت به رفع نشتی و مرمت پوسته اقدام گردد.

۲. اندازه گیری میزان شارژ باطری:

باطری ماشین می‌بایست همیشه در حالت شارژ کامل باشد. بنابراین لازم است تا میزان شارژ باطری بصورت دوره‌ای مورد اندازه گیری قرار گیرد. اندازه گیری میزان شارژ توسط هیدرومتر انجام می‌شود. برای اندازه گیری میزان شارژ باطری توسط هیدرومتر لازم است تا درپوش باطری باز شده و سپس هیدرومتر در داخل آب باطری قرار داده شود.

 

ج. نگهداری باطری در زمان بیکاری ماشین:

در صورت عدم استفاده طولانی مدت از ماشین لازم است موارد زیر برای نگهداری باطری انجام گیرد:

  • باطری را بطور کامل شارژ نمائید.
  • مایع الکترولیت را خالی و در یک ظرف شیشه ای نگهداری نمائید . بهتر است بعد از خالی نمودن الکترولیت یکبار داخل باطری را با آب مقطر شستشو دهید.
  • پس از بستن درپوشها، سوراخهای تهویه را با نوار چسب کاملا مسدود نمائید.
  • باطری را بصورت واژگون در محلی که از نور مستقیم و آب درامان باشد نگهداری کنید.

برای استفاده مجدد از باطری کافی است، باطری را از الکترولیت مربوطه پرکرده و پس از شارژ کردن و بستن درپوش‌ها و بازکردن سوراخ‌های تهویه، آنرا مورد استفاده قرار داد.

د. نگهداری باطری در فصل سرما:

در دمای صفر درجه یک باطری کاملا شارژ شده، یک سوم از قدرت چرخاندن موتور را از دست می‌دهد و در دمای ۱۷ – درجه سانتی‌گراد زیر صفر فقط ۳۰ درصد قدرت خود را دارا خواهد بود.

برای اطمینان از کافی بودن قدرت باطری در فصل زمستان لازم است تا وزن مخصوص یا چگالی ویژه آب باطری توسط دستگاه هیدرومتر اندازه گیری گردد و باطری همیشه در حالت شارژ باشد. تا احتمال یخ زدن و ترکیدن باطری پیش نیاید. درصورتی که وزن مخصوص هر یک از سلول‌های باطری، کمتر از ۱/۱ باشد، حتما باطری را تعویض نمائید. زیرا باطری مزبور در هوای سرد زمستان یخ خواهد زد. اگر اختلاف وزن مخصوص بین هر یک از خانه‌های باطری بیش از ۲۵ درصد باشد باز هم باید باطری تعویض گردد.

پیش از اندازه گیری میزان چگالی لازم است تا حداقل ۲۰ دقیقه موتور روشن نگه داشته شود تا سیستم شارژ خودرو آب مقطر را با الکترولیت موجود در باطری ترکیب نماید.

اگر اجازه مخلوط شدن آب مقطر با الکترولیت را ندهید اولا: نتیجه چگالی سنجی غیر واقعی خواهد بود. ثانیا درصورتی که هوا خیلی سرد شود آب مقطر یخ زده و باطری را خراب می‌کند.

 

۲. آلترناتور (دینام):

  • ترمینال‌های خروجی:

ترمینال‌های خروجی آلترناتور و سیم‌های مربوط به آن در معرض خوردگی و پوسیدگی قرار دارند. بنابراین لازم است تا جهت ردیابی خرابی:

  1. به صورت دوره‌ای ترمینال‌های خروجی آلترناتور از نظر خوردگی و عدم اتصال مناسب مورد بازدید قرار گیرد.
  2. سیم‌های مربوط به آلترناتور نیز لازم است از نظر پوسیدگی یا قطع داخلی بررسی شود.
  • تسمه:

در صورتیکه کشش تسمه‌ی آلترناتور کم باشد، آلترناتور انرژی الکتریکی کافی جهت شارژ باطری مهیا نخواهد کرد. در نتیجه باتری بطور صحیح شارژ نشده و عمرش کاهش می‌یابد.

کشش زیاد تسمه نیز باعث فرسایش سریع بلبرینگ‌ها، بوش‌های آلترناتور (دینام)، واتر پمپ و کاهش عمر خود تسمه می‌گردد.

از طرف دیگر نباید تسمه به گریس یا روغن آغشته شود. تسمه آغشته به گریس سبب نرم شدن لاستیک تسمه، بکسوات و صدمه تسمه می‌گردد. تمیز بودن تسمه آلترناتور، تنظیم بودن میزان کشش و سالم بودن آن در فواصل زمانی منظم کنترل گردد. خلاصی تسمه باید حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیمتر باشد.

الف: سرویس آلترناتور:

لازم است بصورت دوره‌ای نسبت به باز نمودن آلترناتور، سرویس مجموعه و کنترل جاروبک آن اقدام شود. در صورت موجود بودن آلترناتور یدک می‌توان بصورت دوره‌ای آلترناتور روی ماشین را با آلترناتور سرویس شده تعویض نمود تا کمترین زمان توقف جهت سرویس صرف گردد.

 

۳. سیم‌ها و اتصالات برقی:

سیم‌ها با گذشت زمان و درنتیجه استفاده فرسوده می‌شوند که دراین صورت لازم است کیفیت و وضعیت آنها از لحاظ عایق بندی مورد بازدید قرار گیرند. زیرا اصطکاک، سائیدگی و نیز آلوده شدن به گریس، روغن، رطوبت و یا اسید، باعث فرسودگی و در نتیجه اتصال کوتاه و عبور جریان‌های اتفاقی می‌گردد. اتصالات ضعیف و یا سولفاته شده در سیستم الکتریکی ماشین موجب بالا رفتن مقاومت و پائین آمدن شدت جریان و در نهایت از کار افتادگی آنها می‌گردد. در این راستا لازم است تا:

  1. اتصالات برقی را از نظر خوردگی و زنگ زدگی در دوره‌های شش ماهه مورد بازدید قرار دهید.
  2. سیم‌ها و کانکتورهایی را که دچار خوردگی و زنگ زدگی شده‌اند را تمیز نموده و یا تعویض نمائید. همچنین لازم است در زمان بازرسی، اتصالات شل مورد آچارکشی قرار گرفته و محکم گردد.
کلمات کلیدی: sanginonline, sanginonline.com, mashinsangin, سنگین آنلاین، سنگین‌آنلاین، سنگین، آنلاین، ماشین سنگین، ماشین‌سنگین، ماشین، مجله، نشریه، ماهنامه، ماهنامه ماشین سنگین، مجله ماشین سنگین
امتیاز شما به این مقاله
۵/۵